Koi Herpes Virus

(KHV)

In dit onderdeel kunt u lezen wat KHV is, echter de kans klein dat u ermee te maken krijgt! Hoewel veel symptomen die hier beschreven worden overeenkomen met het KHV. Moet u er toch voor passen dat u niet te snel aan KHV denkt, maar eerder in een andere hoek moet gaan zoeken. De kans is namelijk 99,99 % aanwezig dat het om een parasitaire infectie gaat, vaak gecombineerd met een bacteriële infectie in plaats van KHV. Daarnaast heeft de wetenschap gelukkig niet stil gezeten, en heeft men tegenwoordig een vaccin ontwikkeld. Met dit vaccin worden vandaag de dag veel koi`s mee gevaccineerd, echter geldt dit niet voor allen koi`s. Het onderdeel hieronder is geschreven door Ing. P.W. van Tulden en geeft u een beeld wat het KHV precies inhoudt.

 

Inleiding

Sinds juli 2001 werden we benaderd door koiliefhebbers en koihandelaren met de vraag of wij wisten of het Koi Herpes Virus (KHV) in Nederland voorkwam. Dit konden we op dat moment noch bevestigen noch ontkennen. Deels omdat we afhankelijk zijn van de monsters die worden ingestuurd en deels omdat we geen specifieke test in huis hadden om het KHV aan te kunnen tonen. Inmiddels hebben wij en de sector niet stilgezeten en zijn er diverse discussies gaande hoe het probleem aangepakt moet/kan worden. Daarnaast zijn we druk bezig specifieke testen in huis te halen om het KHV aan te kunnen tonen. In dit artikel wil ik een en ander uitleggen over herpesvirussen in het algemeen en het KHV in het bijzonder. Daarnaast zal ik de feiten zoals deze tot op heden bekend zijn, betreffende het KHV, op een rij zetten.

Wat is een herpesvirus?

Ten eerste wil ik proberen uit te leggen wat een herpesvirus nu eigenlijk is en wat specifieke eigenschappen hiervan zijn. Het woord herpes komt van het Griekse werkwoord voor sluipen of kruipen en geeft treffend de verspreiding van huidwondjes weer. De meeste herpesvirussen veroorzaken dan ook voornamelijk infecties in de huid. De belangrijkste eigenschap van een herpesvirus is het vermogen om zich in een lichaam (vis, mens, etc.) te verbergen. De virussen verstoppen zich in de zenuwcellen van de gastheer en worden zo onbereikbaar voor het immuunsysteem. Het gevolg is dat de virussen latent in het lichaam aanwezig blijven. Dit houdt in dat de gastheer drager blijft van het virus. De volgende vraag is wat nu eigenlijk een herpesvirus is. Een herpesvirus is een DNA-virus. De eigenschappen van het virus zijn vertaald in een stukje DNA. Hieromheen zit een zogenaamd kapsel om het virus-DNA te beschermen. Daaromheen zit een zogenaamd tegument. Dit is een samenstelling van eiwitten die de cellen in de gastheer sterk beïnvloeden. Zo sterk dat de cellen van de gastheer hun eigenlijke functie niet meer kunnen uitoefenen en het virus zich ongestoord kan vermeerderen. De buitenste laag van het virus is een envelop met eiwitten. Deze laag zorgt ervoor dat het virus gemakkelijk in de cellen van de gastheer wordt opgenomen.

Om een en ander te verduidelijken zal ik een aantal voorbeelden van herpesvirussen geven. Voorbeelden waarvan de meeste mensen in eerste instantie zullen zeggen dat het hun niets zegt. Totdat de vertaling erbij komt dan wordt een en ander duidelijker. Voorbeelden van herpesvirussen bij mensen zijn onder andere : Herpes Simplex Virus, Varicella zostervirus en het Epstein-Barrvirus. Op het eerste gezicht zijn het nietszeggende virussen. De vertaling is als volgt. Het Herpes Simplex Virus veroorzaakt wat we in de volksmond de koortslip noemen, het Varicella Zostervirus veroorzaakt waterpokken en het Epstein-Barrvirus veroorzaakt de ziekte van Pfeiffer. Herkenbare herpesvirussen. Enkele voorbeelden bij vissen zijn o.a. : karperpokken (Carp Herpes Virus), Channel Catfish Virus (CCV), Herpes Virus Anguillae (HVA) en het Koi Herpes Virus. Deze voorbeelden zijn bewust weergegeven omdat er nog steeds mensen zijn die denken dat herpes een bacterie is.

 

Wat is bekend over het KHV?

Wat is er bekend over het KHV? Volgens de artikelen die zijn verschenen blijkt dat de eerste specifieke melding afkomstig was uit Duitsland in 1997. Daar werden uitbraken gemeld bij zowel kwekers als particulieren. De eerste 'grote' uitbraak vond plaats in Israël in mei 1998. Deze vond plaats bij de firma Magnoy (zie webpagina). Sindsdien werden er uitbraken gemeld vanuit de UK, USA, Zuid Afrika, België en Nederland. Recentelijk ook vanuit Maleisië en Japan, maar gegevens hierover zijn nauwelijks bekend. Men heeft op een laboratorium bepaald dat de virusisolaten, afkomstig uit zowel Duitsland, USA en Israël, identiek waren en dat de uitbraken dus werden veroorzaakt door hetzelfde type virus. Vermoedelijk zijn de isolaten uit de andere landen waar het KHV is aangetroffen van dezelfde oorsprong.

De eigenschappen van het KHV zoals deze tot op heden bekend zijn, zijn als volgt. De optimale temperatuur waarbij het virus actief is ligt tussen de 17 en de 28 graden. Over het algemeen vindt een uitbraak plaats tussen enkele dagen en enkele weken nadat het virus in een vijver, bak of bassin is geïntroduceerd. De sterfte als gevolg van een uitbraak kan oplopen tot 100%. Het KHV is soortspecifiek, net als alle andere herpesvirussen. De vissen welke gevoelig zijn voor het KHV zijn de koi-karper en de gewone karper, waarbij de gewone karper nog gevoeliger lijkt dan de koikarper. Onder de koi-karpers is de "ghost"-koi nog het meest gevoelig t.o.v. andere variëteiten. Vissen welke niet gevoelig zijn voor het KHV zijn o.a. de goudvis, de graskarper, de goudwinde en de steur. Allen vissen welke vaak bij koikarpers in een vijver worden gehouden.

Het KHV is stressafhankelijk, d.w.z. dat het KHV alleen toeslaat op het moment dat een vis verzwakt is door wat voor vorm van stress dan ook. Dit noemen we dan ook een secundair pathogeen. De meest voorkomende stressfactoren waarbij het KHV kan uitbreken zijn met name het verplaatsen van een vis van het ene verblijf naar het andere of de introductie van een vis in een bestaande populatie vissen. De meest voorkomende uitbraken vinden plaats doordat een vis met KHV in een vijver cq. bassin wordt geplaatst met vissen welke nog nooit in aanraking zijn geweest met het KHV. Het gevolg is dat de rust is verstoord doordat een nieuwe vis in de groep wordt geplaatst. Dit ervaren de vissen als stress, met als gevolg dat de weerstand tijdelijk door de stress afneemt. Het virus krijgt vervolgens vrij spel waardoor de vissen ziek worden en vervolgens vaak doodgaan.

De symptomen zoals deze bij een KHV-uitbraak zijn waar te nemen zijn er teveel om op te noemen, bv:

- Kieuwverkleuring
- Kieuwnecrose
- Ingevallen ogen
- Bleke plekken op de huid
- Overmatige slijmproductie op huid en kieuwen
- Huidlaesies
- Organen vertonen vaak weinig symptomen
- Schrikachtig gedrag, etc.
- Vermagering/niet meer eten
- Luchthappen
- Disoriëntatie
- Ruwe huid
- Slijmhuid laat los, etc.

Dit zijn de meest voorkomende symptomen. In werkelijkheid zullen er ongetwijfeld nog meerdere symptomen zijn. Echter wanneer het KHV actief is zal het ziekteverloop vrij snel verlopen.

Alle leeftijden van karpers zijn gevoelig voor het KHV, maar in de praktijk zijn de grotere karpers gevoeliger dan de jongere karpers. Een verklaring hiervoor kan zijn dat de ontwikkeling van de jongere vissen nog in volle gang is en ze daardoor makkelijker kunnen aanpassen in tegenstelling tot grotere karpers welke al min of meer klaar zijn met ontwikkelen. Een vergelijking hiervoor zijn de kinderziekten. Wanneer ouderen een kinderziekte krijgen dan hebben zij er vaak veel meer last van dan kinderen die dezelfde ziekte krijgen.

 

Diagnose

Er zijn een aantal mogelijkheden om het KHV aan te kunnen tonen. Dit zijn:
1. Viruskweek op Koi-Fin (KF-1) cellijn
2. Electronenmicroscoop (EM)
3. PCR-test (Polymerase Chain Reaction)

De celkweek is de meest betrouwbare methode. Echter ook de minst snelle. Het voordeel hiervan is dat het actieve virus wordt aangetoond. Het nadeel is dat het enkele weken in beslag neemt. Met de viruskweekmethode wordt het virus gekweekt op een laagje cellen welke gevoelig zijn voor het KHV. Indien het virus in een monster aanwezig is zullen de cellen kapot gaan. Indien er in een monster geen KHV aanwezig is zullen de cellen intact blijven en geen afwijkingen vertonen.

Met de electronenmicroscoop kan een herpesvirus worden aangetoond. Echter er moeten voldoende deeltjes aanwezig zijn om het virus te kunnen detecteren. Meestal wordt een virus welke is geïsoleerd op cellen bevestigd met de electronenmicroscoop.

De PCR-test is de snelste test. Binnen een dag is het resultaat bekend. Met een PCR-test kan je het DNA van het virus aantonen. De voordelen zijn dat het resultaat snel bekend is en dat kleine hoeveelheden kunnen worden aangetoond. Om er zeker van te zijn dat actief virus in de vissen aanwezig is zal altijd virusisolatie moeten worden uitgevoerd ter bevestiging.

 

Maatregelen

Op dit moment zijn er geen medicijnen beschikbaar tegen het KHV. Het is sowieso erg lastig om tegen een virus medicijnen te ontwikkelen. Er is op het moment slechts een enkele methode welke resultaat kan bieden. Dit is de temperatuur gedurende een dag op 30-32 graden brengen en vervolgens langzaam laten afkoelen naar normale temperatuur. Wat er dan gebeurd is dat het virus niet meer optimaal kan functioneren doordat de temperatuur te hoog is. Door de hoge temperaturen is het afweersysteem van de vis erg actief, met als gevolg dat de vis weerstand opbouwt tegen het virus. De hogere temperatuur doodt het virus echter niet, de vissen blijven dus drager van het virus. Daarbij is het van belang om stress zoveel mogelijk te voorkomen anders kan het virus alsnog zijn vernietigende werking doen.

 

Preventie

De grootste vraag is : kunnen we een uitbraak voorkomen en zo ja, hoe? Het allerbelangrijkste blijft nog steeds de vissen zo veel mogelijk in de gaten houden. Iets wat voor een koiliefhebber de normaalste zaak van de wereld is. Als er veranderingen plaatsvinden dan kan er direct worden ingegrepen. Daarnaast zijn er nog andere preventieve maatregelen te bedenken om grote uitbraken te voorkomen. Een belangrijke zaak daarin is de ontwikkeling van een sneltest om het virus aan te kunnen tonen. De opzet is om de PCR-test naar Nederland te halen. Verder krijgen wij de specifieke KF-1 cellijn vanuit Engeland om het virus te kunnen kweken. De meest ideale situatie die hieruit kan ontstaan is dat importeurs hun vissen kunnen laten testen vóór distributie in Nederland worden gedistribueerd. Dit zal zeker op korte termijn niet mogelijk zijn, omdat het op het moment niet mogelijk is om dragers aan te kunnen tonen. Het zijn vaak dragers welke in een vijver of bassin worden uitgezet waarna de andere vissen razendsnel ziek kunnen worden. Een alternatieve methode die kan worden toegepast om grote uitbraken te voorkomen is het volgende : De nieuw aangekochte vis wordt (uiteraard) in quarantaine gezet. Om bij wijze van test te bepalen of zo'n nieuwe vis drager is van het KHV kan men een vis uit de al bestaande vijver of bassin samen met de nieuwe vis in de quarantaine bak zetten. Wanneer de vis uit de vijver verschijnselen van een KHV-besmetting vertoond blijft het verlies beperkt tot maximaal 1 vis en wordt het probleem niet over de gehele vijver verspreid.

Verder kunnen eventuele besmettingen worden beperkt door integrale ketenkwaliteit. Dit houdt in dat men bij zo min mogelijk handelaren vis aanschaft, bij voorkeur slechts bij één handelaar, die zich laat certificeren voor KHV. Indien men een uitbraak heeft ga dan niet met de zieke vissen slepen, maar laat een expert naar u toe komen. Met het slepen van de zieke vis wordt het probleem alleen maar erger. Daarnaast bestaat de kans dat je het virus alleen maar verspreidt en daar zullen andere koiliefhebbers niet blij mee zijn.

 

Laatste ontwikkelingen:

Gezien het feit dat het probleem KHV in Nederland behoorlijke vormen lijkt aan te nemen, gebaseerd op zowel telefonische berichtgeving als berichten welke via internet zijn waar te nemen, blijkt het noodzakelijk om verder onderzoek te verrichten. Naast dat wij als vraagbaak kunnen fungeren is ook een start gemaakt begin 2000 met het opzetten van zowel een nationaal als een internationaal netwerk. Dit om zoveel mogelijk kennis te bundelen en elkaar op de hoogte te houden van de stand van zaken. Het is dan ook zaak om mogelijke uitbraken te melden bij de vereniging, bij ons of een andere expert op dat gebied.

Zoals eerder gemeld zijn we bezig met het binnenhalen van diverse mogelijkheden om het KHV aan te kunnen tonen. Zowel de beschrijving van de PCR-test als de KF-1 cellen om het virus te kunnen isoleren zijn aangevraagd en inmiddels hebben we ook de toezegging dat een en ander onze kant op komt.

Ing. P.W. van Tulden, Visziektenlaboratorium ID-Lelystad